Door: Henk van ’t Net, locatie België (Hotton) 

Heb je dat weleens meegemaakt? Je bent goed op weg in je coachingsessie en voelt dat je coachee tot inzichten komt. Maar dan maakt deze persoon de opmerking: “ik ken mezelf goed genoeg – anderen zijn in deze situatie fout’. Wat doe je op zo’n moment?

Ik gebruik vaak het Johari-venster als middel om bewustzijn bij de coachee te creëren. Het Johari-venster of Johari Window is een model gecreëerd door Joseph Luft en Harry Ingham in 1955. Het is een verhullend model dat ons beter leert te begrijpen hoe wij informatie ontvangen of geven. Het model kan vooral als bewustmaker of terugkoppeling gebruikt worden, waar ik het voor gebruik.

De vier vlakken

het Johari-venster

het Johari-venster

Vlak 1 gaat over wat bekend is bij de persoon over zichzelf en wat ook bekend is bij anderen. Voorbeelden: naam, haarkleur, huisdieren. Het is een combinatie van wat je zegt, hoe je het zegt en wat je doet. Als je je veilig voelt, laat je meer zien. Men kan de grootte van dit gebied verhogen door Exposure (Blootstelling) en Feedback Solicitation (Verzoek om Terugkoppeling)

Vlak 2 gaat over wat de persoon niet weet over zichzelf maar wat anderen wel weten. Voorbeelden: manieren (vaak een bepaald stopwoord gebruiken), gevoelens van andere personen over jou (als je een slechte adem hebt). Dit vak bestrijkt het gedrag dat je vertoont, maar waarvan je je (bijna) niet bewust bent. Je hebt feedback van anderen nodig. Openstaan voor feedback en zich kwetsbaar durven opstellen is onvermijdelijk als je wilt groeien / ontwikkelen.

Vlak 3 gaat over wat de persoon over zichzelf weet maar anderen niet weten. Het geheime, verborgen gebied houden mensen bewust verborgen voor anderen. Het gaat over je gedachten, gevoelens, waarden en normen. Zoals je geheimen, waar je op hoopt, wensen, waarvan je houdt en waarvan je niet houdt. Dit vak manifesteert zich sterk door lichaamstaal : de binnenkant beinvloedt de buitenkant.

Tot slot gaat vak 4 over wat onbekend is bij de persoon over zichzelf en ook onbekend is bij anderen. Deze informatie heeft een onbekend potentieel om de rest van het Johari-venster te beïnvloeden.

Doel van het venster      

Over het algemeen is het in een vertrouwde relatie goed om de open ruimte zo groot mogelijk te maken. De algemene vuistregel is dat je zou moeten proberen om vak 1 uit te breiden zodat deze het dominante venster kan worden. Door met openheid en eerlijkheid in interactie te treden en jezelf kenbaar te maken, zal de andere partij zich wellicht ook openstellen. Dergelijke transparantie nastreven kan op twee manieren:

  • door feedback te vragen van anderen vergroot de open ruimte en verkleint de blinde vlek. Je leert wat je nog niet wist, maar anderen wel van je weten.
  • door open te communiceren verkleint het verborgen gebied ten voordele van de open ruimte. Door feedback te geven en dingen van jezelf te vertellen, leren anderen je beter kennen en wordt de publieke ruimte groter.

Hoe kleiner je vlak 1 houdt, des te minder overtuigend ben je en des te minder vertrouwen heb je:

  • Je houdt veel gedachten en gevoelens voor jezelf;
  • Je ego is erg groot, je gaat voor eigen belang;
  • Je bent niet transparant, niet open;
  • Je doelen / drijfveren zijn niet duidelijk;
  • Je hebt weinig zicht op hoe anderen je waarnemen, op hoe je overkomt;
  • Anderen kunnen je gedrag niet kunnen plaatsen.

Hoe groter vlak 1, des te kleiner vlak 2 én 3:

  • Je bent transparant in je motieven en drijfveren;
  • Je bent duidelijk over je gevoelens en gedachten;
  • Je kunt je kwetsbaar opstellen;
  • Je kunt feedback geven en ontvangen;
  • Je vraagt anderen om feedback;
  • Je bent je bewust van het effect van je gedrag / communicatie;
  • Je komt overtuigender over.

Oefening van het Johari-venster met Paard als Spiegel

Hoe zet je het Johari-venster nu in bij coaching met behulp van Paard als Spiegel? Als uitgangspunt kan je 2 vragen aan de coachee stellen:

  1. Op een schaal van 0 tot 100: Tot op welke hoogte durf je vertellen aan de personen rondom jou wat jij denkt? Dit vormt de horizontale lijn van je vier vakken.
  2. Op een schaal van 0 tot 100: Welk belang hecht ik aan wat anderen van mij denken? Dit vormt de vertical lijn van je vier vakken

Stel dat de coachee op vraag één 35 antwoord en op vraag twee 55 dan ga je de bak als volgt indelen met 4 balken.

Schermafbeelding 2016-03-01 om 16.04.51

Ga nu aan de slag en verruim vak 1 door vragen te stellen. Kijk naar wat het paard als meerwaarde in deze oefening kan betekenen. Als je de coachee op voorgaande punten gaat ondervragen gebeuren er vaak wonderlijke interventies tussen de coachee en de co-coach, het paard. Het is niet de eerste keer dat de balken door het paard al snel verplaatst worden en dat vak 1 plots kleiner lijkt te zijn dat dat de coachee oorspronkelijk had gedacht.

Heb jij weleens met het Johari-venster gewerkt?